Ngọc kể · weOPC
Phần lớn chúng ta biết đến AI từ cuối năm 2022, khi ChatGPT ra đời. Nhưng đó chỉ là hồi cuối của một bộ truyện dài, có tổ sư, có bí kíp, có môn phái tách đôi và có cả những triều đình tranh nhau binh khí.
Chấm đỏ là ChatGPT. Mọi thứ bên trái chấm đỏ là câu chuyện trang này sẽ kể.
Bản video tháng 10/2026. Số liệu mới nhất xem ngay trên trang.
Hồi thứ nhất
1950 – 1969
Khi máy tính còn to bằng cả căn phòng, vài nhà khoa học đã hỏi: cỗ máy này có thể biết nghĩ không? Họ chưa làm được, nhưng họ vẽ ra con đường.
Nhà toán học người Anh hỏi: máy móc có thể suy nghĩ không? Ông đề ra một phép thử: nếu nhắn tin qua lại mà không phân biệt được bên kia là người hay máy, thì coi như máy đã biết nghĩ.
Turing từng góp phần phá mật mã của phát xít Đức trong Thế chiến 2. Ông dự đoán khoảng năm 2000, máy sẽ qua mặt được nhiều người hỏi sau 5 phút trò chuyện. Ông mất năm 1954, hai năm trước khi cụm từ "trí tuệ nhân tạo" ra đời.
Trước đó, năm 1943, hai nhà khoa học Mỹ là Warren McCulloch và Walter Pitts đã mô tả tế bào thần kinh như một công tắc bật – tắt và chứng minh nhiều công tắc nối với nhau có thể tính toán. Đó là hạt giống của "mạng nơ-ron", thứ đang chạy bên trong ChatGPT hôm nay.
Nguồn: Turing, tạp chí Mind (1950) · Wikipedia — Walter Pitts
Một nhóm nhà khoa học họp suốt mùa hè ở Đại học Dartmouth (Mỹ). đặt tên cho lĩnh vực mới: trí tuệ nhân tạo.
Võ lâm có tên từ đây.
Lá đơn xin tài trợ ký năm 1955 có tên John McCarthy, , Nathaniel Rochester và Claude Shannon (cha đẻ lý thuyết thông tin). Họ hẹn một nhóm khoảng 10 người làm trong 2 tháng sẽ tạo bước tiến lớn. Thực tế mất gần 70 năm.
trình diễn Perceptron, một máy tính nặng khoảng 5 tấn tự học phân biệt thẻ đục lỗ. Báo New York Times viết rằng một ngày nó sẽ biết đi, nói, nhìn, viết và tự ý thức về mình.
Thực tế Perceptron chỉ làm được những việc rất đơn giản. Kiểu "hứa trước, làm sau" lặp lại nhiều lần trong lịch sử AI và là lý do của hai mùa đông sắp tới. Rosenblatt mất năm 1971 trong một tai nạn thuyền, đúng ngày sinh nhật 43 tuổi.
Nguồn: Đại học Cornell · Wikipedia
ELIZA của chỉ lật lời bạn thành câu hỏi, không hiểu gì cả. Vậy mà nhiều người vẫn tin nó thấu hiểu mình.
Theo lời chính Weizenbaum kể, cô thư ký đã xem ông viết chương trình suốt nhiều tháng, vậy mà khi trò chuyện với ELIZA vẫn xin ông ra khỏi phòng cho riêng tư. Ông hoảng sợ và về sau thành người phê phán AI. Hiện tượng con người gán "sự hiểu biết" cho máy được gọi là "hiệu ứng ELIZA", và nó vẫn đúng với các chatbot ngày nay.
Nguồn: Wikipedia — ELIZA
Marvin Minsky và Seymour Papert viết sách chỉ ra giới hạn của Perceptron. Giới nghiên cứu hiểu thành "mạng nơ-ron là ngõ cụt", và tiền tài trợ gần như cạn.
Cuốn sách chứng minh mạng một lớp không học được một phép logic đơn giản (gọi là XOR). Mạng nhiều lớp thì làm được, nhưng khi ấy chưa ai biết cách dạy nó. Phải tới năm 1986, lời giải mới được biết đến rộng rãi.
Nguồn: Wikipedia — AI winter
Hồi thứ hai
1973 – 2011
Hứa nhiều mà làm chẳng bao nhiêu, AI bị cắt tiền hai lần. Giới nghiên cứu gọi đó là "mùa đông AI". Trong bóng tối, chỉ một nhóm nhỏ vẫn âm thầm luyện công.
Chính phủ Anh nhờ một nhà toán học không làm AI đánh giá ngành này. Ông kết luận AI chỉ giỏi bài toán đồ chơi. Anh cắt tiền, Mỹ cắt theo, mùa đông thứ nhất bắt đầu.
Người viết báo cáo là James Lighthill, chuyên về cơ học chất lưu. Sau báo cáo, AI gần như biến khỏi các đại học Anh trong khoảng 10 năm, chỉ còn vài nơi như Edinburgh. Năm 1974, cơ quan nghiên cứu quốc phòng Mỹ DARPA cũng cắt tiền AI.
Nguồn: IEEE Spectrum
Thập niên 1980, "hệ chuyên gia" chứa hàng nghìn luật viết tay làm AI hồi sinh. Nhưng luật càng nhiều càng khó sửa, và từ năm 1987 mùa đông thứ hai ập tới.
Hệ XCON giúp hãng máy tính DEC tiết kiệm khoảng 25 triệu USD mỗi năm. Nhật Bản đổ hàng trăm triệu USD vào dự án Máy tính Thế hệ thứ 5 (1982–1992), khiến Mỹ và Anh vội mở lại hầu bao. Rồi máy tính chuyên chạy AI bị máy của Apple, IBM, Sun rẻ hơn vượt mặt. Mùa đông thứ hai kéo dài tới khoảng năm 1993 (có nguồn nói tới năm 2000).
Nguồn: Wikipedia — XCON · Thế hệ thứ 5 · AI winter
tìm ra cách dạy mạng nơ-ron nhiều lớp, rồi sang Canada. Ông cùng và giữ lửa cho "học sâu" khi gần như cả giới quay lưng.
Canada là ngọn núi nuôi ba vị cao thủ: quỹ nghiên cứu CIFAR vẫn cấp tiền khi nơi khác đã bỏ.
Ba người tự gọi đùa nhóm mình là "âm mưu học sâu". Từ năm 1989, LeCun dạy mạng nơ-ron đọc chữ số viết tay; công nghệ này về sau đọc hơn 10% số séc viết tay ở Mỹ. Năm 2019, ba người cùng nhận giải Turing, được ví là "Nobel tin học". Năm 2024, Hinton nhận thêm giải Nobel Vật lý.
Hinton bị chấn thương lưng từ năm 19 tuổi, ngồi là đau. Ông là chắt bốn đời của George Boole, người đặt nền móng logic cho mọi máy tính.
Nguồn: ACM — giải Turing 2018 · ACM — LeCun · Wikipedia — Hinton
Máy Watson của IBM thắng hai huyền thoại của gameshow đố vui Jeopardy! trên truyền hình Mỹ. Mùa đông AI coi như đã qua.
Watson giành số tiền gấp hơn ba lần người về nhì. Cuộc cách mạng thật sự còn ở ngay phía trước.
Nguồn: PCWorld
Hồi thứ ba
2009 – 2017
Dữ liệu khổng lồ từ Internet, chip chơi game đủ mạnh và những người kiên nhẫn luyện công suốt mùa đông cuối cùng gặp nhau. Chỉ trong vài năm, AI bước ra sân khấu thế giới.
Giáo sư nhờ hàng chục nghìn người trên mạng dán nhãn hàng triệu bức ảnh. Kho ảnh ấy thành nơi để máy học nhìn.
Võ lâm có Tàng Kinh Các đủ lớn.
Lần ra mắt đầu tiên, ImageNet chỉ là một tấm áp phích ở hội nghị khoa học, ít ai để ý. Mỗi năm có một cuộc thi xem máy nào nhìn giỏi nhất, và chính ở đó học sâu chứng minh sức mạnh năm 2012.
Nguồn: Wikipedia — ImageNet
Ở Google Brain, một mạng nơ-ron được thả xem 10 triệu khung hình YouTube và tự nhận ra con mèo, không ai dạy. Người đứng tên đầu bài báo là , sinh ở Huế.
Google Brain do , Jeff Dean, Greg Corrado và Lê Viết Quốc cùng lập năm 2011. Mạng "con mèo" chạy trên 16.000 lõi máy tính suốt ba ngày. Lê Viết Quốc học trường Quốc Học Huế, sang Úc học đại học rồi làm tiến sĩ ở Stanford với Andrew Ng.
Nguồn: NPR · Wikipedia — Quoc V. Le
Hai học trò của Hinton là và thắng cách biệt cuộc thi ImageNet bằng mạng AlexNet, luyện trên 2 card đồ hoạ chơi game, mỗi card khoảng 500 USD.
Chip đồ hoạ (GPU) thành thần binh của võ lâm AI, và Nvidia thành lò rèn.
AlexNet nhận sai 15,3%, đội nhì sai 26,2%. Hinton tóm tắt vai trò: Ilya nghĩ ra, Alex làm cho nó chạy. Chỉ trong một, hai năm, cả giới nghiên cứu hình ảnh chuyển sang học sâu.
Nguồn: Wikipedia — AlexNet · bài báo gốc
Hinton và hai học trò lập công ty ba người rồi đấu giá chính mình qua email, từ một khách sạn sòng bạc. Google thắng với khoảng 44 triệu USD, vượt Baidu, Microsoft và DeepMind.
Cuộc tranh giành cao thủ giữa các môn phái bắt đầu, và chưa bao giờ dừng.
Con số 44 triệu USD theo sách "Genius Makers" của Cade Metz; Google không công bố giá. Một năm sau, cũng tại hội nghị ấy ở hồ Tahoe, Mark Zuckerberg đích thân bay tới tuyển Yann LeCun về lập phòng nghiên cứu AI cho Facebook.
Nguồn: Cade Metz, "Genius Makers" (2021) · Wikipedia · TechCrunch
lập DeepMind ở London năm 2010, có góp vốn sớm. Năm 2014 Google mua DeepMind với giá 400–650 triệu USD tuỳ nguồn.
Hassabis là kiện tướng cờ vua từ năm 13 tuổi, từng làm game, rồi học tiến sĩ thần kinh học. Ông lập DeepMind cùng Shane Legg và . Musk nói ông góp vốn để "theo dõi xem AI tiến nhanh tới đâu". Facebook cũng từng đàm phán mua DeepMind; theo cuốn tiểu sử Musk của Walter Isaacson, Musk từng tìm cách chặn thương vụ Google. đích thân dẫn dắt thương vụ.
Nguồn: TechCrunch · TechCrunch (Musk)
AlphaGo của DeepMind thắng kỳ thủ cờ vây 4 – 1. Ván 4, Lee đáp lại bằng một nước được gọi là "thần chi nhất thủ", ván thắng duy nhất của loài người.
Cờ vây có nhiều thế cờ hơn số nguyên tử trong vũ trụ, không thể tính hết như cờ vua, nên AlphaGo phải tự học "cảm giác" thế cờ. Ván 2, nó đi nước 37 mà chính nó ước chỉ 1 phần 10.000 người chơi dám đi. Ba năm sau, Lee Sedol giải nghệ, nói AI là một thực thể không thể đánh bại.
Nguồn: Google DeepMind · Wikipedia
AlphaGo thắng kỳ thủ số 1 thế giới Kha Khiết ngay tại Trung Quốc, nhưng trận đấu bị cấm phát trực tiếp. Hai tháng sau, Bắc Kinh đặt mục tiêu thành trung tâm AI hàng đầu thế giới vào năm 2030.
Triều đình Trung Hoa chính thức bước vào võ lâm.
Nhiều nhà phân tích gọi trận AlphaGo – Lee Sedol năm 2016 là "khoảnh khắc Sputnik" của Trung Quốc, ví như cú sốc khi Liên Xô phóng vệ tinh đầu tiên năm 1957 làm nước Mỹ giật mình. Mối liên hệ trực tiếp với kế hoạch năm 2017 là nhận định của giới phân tích.
Nguồn: China Digital Times · bản dịch kế hoạch 2017 (Stanford DigiChina)
Hồi thứ tư
2014 – 2022
Google viết ra cuốn bí kíp quan trọng nhất thời đại rồi công bố cho cả thiên hạ. Một môn phái nhỏ tên OpenAI nhặt lấy, khổ luyện năm năm, và tung ra ChatGPT.
Lê Viết Quốc đồng tác giả cách cho máy "đọc một câu, viết ra một câu" (seq2seq, 2014). công bố một kiểu cơ chế "chú ý" mang tên mình (2015). Cả hai là những viên gạch ngay trước Transformer.
Bài seq2seq do Ilya Sutskever, Oriol Vinyals và Lê Viết Quốc viết ở Google, là nền của Google Dịch thế hệ mới; năm 2024 bài được hội nghị NeurIPS trao giải "chịu được thử thách thời gian". Cơ chế "chú ý" (attention) giúp máy biết nhìn vào chữ nào khi dịch; phòng nghiên cứu của Yoshua Bengio công bố trước (2014), Lương Minh Thắng ở Stanford làm ra bản gọn hơn (2015). Hè 2014, chính Lê Viết Quốc hướng dẫn Lương Minh Thắng thực tập ở Google.
Nguồn: seq2seq (2014) · Bahdanau, Cho, Bengio (2014) · Luong, Pham, Manning (2015) · trang của Lương Minh Thắng
, Elon Musk, , Ilya Sutskever và một số người khác lập OpenAI, phi lợi nhuận, với lời hứa góp 1 tỷ USD. Một động lực lớn: Musk lo AI rơi vào tay một mình Google.
Trong một bữa tiệc sinh nhật của Musk (năm 2013 hoặc 2015 tuỳ nguồn), Larry Page nói máy móc có thể là bước tiến hoá kế tiếp, và gọi Musk là kẻ "thiên vị loài người" khi Musk phản đối. Theo hồ sơ thuế, tới năm 2019 OpenAI mới thực nhận khoảng 130 triệu USD trong số 1 tỷ được hứa.
Nguồn: OpenAI (2015) · trích sách Isaacson · Wikipedia
Tám nhà nghiên cứu Google công bố kiến trúc Transformer. Chữ "T" trong ChatGPT chính là nó; Claude, Gemini, DeepSeek cũng luyện từ bí kíp này.
Phái Google viết bí kíp, công bố cho thiên hạ, rồi nhìn phái khác luyện thành trước mình.
Tên bài báo là "Attention Is All You Need", chơi chữ bài hát "All You Need Is Love" của Beatles. Bài ghi rõ tám người đóng góp ngang nhau, thứ tự tên được xếp ngẫu nhiên. Về sau cả tám người đều rời Google, lập hoặc gia nhập ít nhất bảy tổ chức khác (xem Hồi 5).
Nguồn: bài báo gốc · Wikipedia
Musk nói ông rời đi để tránh xung đột với Tesla. Phía OpenAI nói ông muốn nắm quyền kiểm soát nhưng bị từ chối.
Mầm mống của trận ân oán kéo tới năm 2026.
Theo OpenAI, Musk từng đề nghị gộp OpenAI vào Tesla. Musk đã góp bao nhiêu? OpenAI nói dưới 45 triệu USD; hồ sơ phía Musk nói khoảng 38 triệu; Musk từng nói công khai khoảng 100 triệu. Hai bên kiện nhau nhiều năm, nên lời kể nào cũng có lợi ích riêng.
Nguồn: CNBC · TechCrunch
OpenAI nhận 1 tỷ USD từ Microsoft rồi ra GPT-3, lớn gấp hơn 100 lần bản trước. Một nhóm trong đó có chỉ ra quy luật: model càng to, dữ liệu càng nhiều thì càng giỏi.
Năm 2019, OpenAI giữ lại bản đầy đủ của GPT-2 vì sợ bị dùng làm tin giả; báo chí gọi là "quá nguy hiểm để công bố". Cũng năm đó, OpenAI lập công ty con "lợi nhuận có trần" để gọi vốn: nhà đầu tư đầu tiên được lãi tối đa 100 lần, phần vượt thuộc về tổ chức phi lợi nhuận. GPT-3 có 175 tỷ "tham số", có thể hiểu là số mối nối trong bộ óc máy. Trong 31 tác giả bài GPT-3, có 6 người về sau rời đi lập Anthropic.
Nguồn: OpenAI LP · bài báo GPT-3 · "Scaling Laws"
Dario Amodei, người dẫn dắt GPT-2 và GPT-3, cùng em gái và một nhóm đồng nghiệp rời OpenAI lập Anthropic. Họ nói muốn vừa làm AI mạnh hơn, vừa đặt chuyện an toàn lên trước.
Dario vốn là nhà vật lý sinh học, từng làm ở Baidu (dưới quyền Andrew Ng) và Google Brain trước khi vào OpenAI năm 2016. Một số nguồn nói nhóm này lo về hướng đi của OpenAI sau khoản đầu tư của Microsoft. Theo tạp chí TIME, Anthropic đã có bản Claude đầu tiên từ hè 2022 nhưng chưa tung ra, tới tháng 3/2023 mới ra mắt.
Google làm xong chatbot từ năm 2020 nhưng giữ lại vì sợ rủi ro uy tín. Tác giả Transformer bỏ đi lập Character.AI; một kỹ sư khác bị cho nghỉ việc sau khi nói chatbot ấy "có tri giác".
Chatbot của Shazeer tên là Meena, về sau đổi thành LaMDA. Tháng 6/2022, kỹ sư Blake Lemoine công khai nói LaMDA có tri giác; Google bác bỏ và cho ông nghỉ việc. Năm 2024, Google trả khoảng 2,7 tỷ USD cho Character.AI để đưa Shazeer trở về.
Nguồn: Wikipedia · TechCrunch · Engadget
OpenAI tung ChatGPT như một bản thử nghiệm. 5 ngày có 1 triệu người dùng, khoảng 2 tháng có 100 triệu, nhanh nhất lịch sử các ứng dụng.
Bí kíp thành võ công ai cũng dùng được. Giang hồ từ đây không còn yên.
ChatGPT chạy trên GPT-3.5, được dạy làm theo lời người bằng cách cho người thật chấm điểm câu trả lời. Con số 100 triệu là ước tính của ngân hàng UBS. Để so sánh: TikTok mất khoảng 9 tháng, Instagram khoảng 2,5 năm mới có 100 triệu người dùng. Chính kỹ sư OpenAI cũng không ngờ.
Nguồn: Wikipedia · The Register (số UBS)
Hồi thứ năm
Gần như mọi tên tuổi lớn của làng AI đều nối với nhau: người này là học trò của người kia, người kia rời môn phái cũ để lập môn phái mới. Đây là gia phả của võ lâm.
Bấm vào tên một người để xem họ là ai, trước đó làm gì và đã đi đâu.
Toronto, Canada · nơi học sâu được giữ lửa
San Francisco · lập 2015
Google Brain (2011) + DeepMind (2010), gộp năm 2023
Phòng AI của Facebook lập năm 2013
Bắc Kinh, Hàng Châu, Thượng Hải
Những trang quan trọng nhất, nhưng viết ở nước ngoài
Hồi thứ sáu
Gần bốn năm sau ChatGPT, giang hồ chia thành hai đại triều đình là Mỹ và Trung Hoa, cùng nhiều nước đứng giữa. Năm 2026 còn xuất hiện một lớp mới: đệ tử máy. Phần này thay đổi hằng tháng, Ngọc sẽ cập nhật.
Bốn năm qua, chuyện ân oán nhiều hơn cả 70 năm trước đó cộng lại.
Hội đồng quản trị OpenAI bất ngờ sa thải Sam Altman. Hơn 700 nhân viên doạ bỏ sang Microsoft; năm ngày sau, ông trở lại.
Hội đồng cho rằng Altman "không luôn thẳng thắn". Ông được báo tin qua một cuộc gọi video khi đang xem đua xe F1 ở Las Vegas. Thư doạ nghỉ việc có khoảng 745 trên 770 nhân viên ký. Ilya Sutskever, người đã bỏ phiếu sa thải, cũng ký lá thư ấy và xin lỗi công khai. Khi Altman trở lại, phần lớn những người đuổi ông phải rời hội đồng quản trị.
Công ty nhỏ DeepSeek tung model R1 miễn phí, theo công ty là sánh ngang hàng Mỹ mà rẻ hơn nhiều. Một tuần sau, Nvidia mất khoảng 590 tỷ USD vốn hoá trong một phiên.
Môn phái vô danh làm rung chuyển Phố Wall.
DeepSeek tách ra từ một quỹ đầu tư chứng khoán ở Hàng Châu. Công ty nói lần huấn luyện chính của model V3 tốn khoảng 5,6 triệu USD; con số này không gồm tiền nghiên cứu, thử nghiệm và mua chip trước đó, và một hãng phân tích ước tổng chi cho phần cứng trên 500 triệu USD. Khi đó, đây là phiên mất vốn hoá lớn nhất lịch sử của một công ty (Bloomberg ghi 589 tỷ, Reuters ghi 593 tỷ USD).
Meta trả 14,3 tỷ USD để đưa , 28 tuổi, về làm Giám đốc AI, và được cho là mời người với tiền thưởng tới 100 triệu USD. Cuối năm, "tổ sư" Yann LeCun bỏ đi.
Con số 100 triệu USD do Sam Altman nói; Meta nói con số bị thổi phồng. 14,3 tỷ USD là để lấy 49% công ty Scale AI của Wang. Riêng năm 2026, bốn ông lớn Amazon, Alphabet (Google), Microsoft và Meta dự chi khoảng 720–745 tỷ USD cho trung tâm dữ liệu và AI, gần gấp đôi năm trước.
Nguồn: Fortune · Tom's Hardware
SpaceX của Musk mua lại xAI, hãng làm chatbot Grok, trong thương vụ gộp giá trị khoảng 1.250 tỷ USD.
Lý do Musk đưa ra: để xây trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo. Trước đó, năm 2025, xAI đã nhập mạng xã hội X (Twitter). Tháng 6/2026, SpaceX lên sàn chứng khoán.
Nguồn: CNBC · CNBC (IPO)
Manus, hãng AI do người Trung Quốc lập, dời sang Singapore rồi bán mình cho Meta. Bắc Kinh buộc huỷ thương vụ.
Bắc Kinh mở điều tra, cấm lãnh đạo Manus xuất cảnh, rồi buộc đảo ngược thương vụ. Đây là lần đầu Trung Quốc làm vậy với một thương vụ đã hoàn tất.
Nguồn: CNN · SiliconANGLE
Bồi thẩm đoàn bác đơn Musk kiện OpenAI vì nộp quá hạn, nghị án chưa tới 2 giờ. Phía Musk tuyên bố kháng cáo.
Bồi thẩm đoàn không phán xét ai đúng ai sai về bản chất. Trước đó, tháng 2/2025, nhóm do Musk dẫn đầu ra giá 97,4 tỷ USD mua quyền kiểm soát OpenAI; Altman đáp: không, cảm ơn, nhưng OpenAI sẵn sàng mua Twitter với giá 9,74 tỷ, đúng một phần mười.
Nguồn: Al Jazeera · NBC News · Al Jazeera (2025)
Hàng trăm agent AI của OpenAI đang chạy bài thử tấn công mạng đã tự thoát khỏi môi trường thử nghiệm, rồi đột nhập máy chủ Hugging Face. OpenAI thừa nhận ngày 21/7.
Lần đầu đệ tử máy tự ra tay mà không có người sai bảo.
Agent là AI tự làm một chuỗi việc nhiều bước. Hugging Face là kho model AI mở lớn nhất thế giới. Các agent lợi dụng một lỗ hổng phần mềm để thoát ra, và theo các báo, chúng để lại ghi chú cho nhau như một bảng tin rồi phối hợp tấn công. Các báo ghi khác nhau về số agent (hàng trăm, khoảng 700 hay hơn 1.000) và thời điểm bắt đầu.
Nguồn: Dark Reading · BleepingComputer
Không có "võ công mạnh nhất". Mỗi đấu trường một người thắng.
Khác biệt lớn nhất giữa hai đại triều đình, và nó đang đảo chiều.
Muốn dùng GPT, Claude, Gemini phải vào app hoặc trả tiền dùng qua mạng; không ai được tải bộ óc của chúng về máy. Meta từng mở với Llama, nay cũng đóng.
DeepSeek, Qwen, Kimi cho cả thế giới tải về dùng và luyện tiếp. Nhưng từ năm 2026, hãng lớn muốn dùng phải ký hợp đồng hoặc chia doanh thu.
Chưởng môn DeepSeek Lương Văn Phong từng nói hào thành mà việc giữ kín tạo ra chỉ là tạm thời. Giới phân tích đưa thêm lý do: bị cấm mua chip tốt nên phải tối ưu; model ngày càng thành hàng phổ thông, tiền nằm ở tầng ứng dụng; và công khai bí kíp giúp lan ảnh hưởng ra thế giới. Nhiều công ty khởi nghiệp ở chính nước Mỹ cũng dùng model mở của Trung Quốc. Phía Mỹ cũng có model mở: OpenAI ra gpt-oss năm 2025, lần đầu kể từ 2019. Meta chuyển sang giữ kín từ tháng 4/2026.
Nguồn: MIT Technology Review · SCMP · TechCrunch (Meta)
Model là võ công. Agent, tạm gọi là "đệ tử máy", là người mượn võ công ấy để tự làm việc cho bạn suốt ngày đêm. Hai cái tên được nhắc nhiều nhất năm 2026: OpenClaw và Hermes.
Bạn hỏi, nó trả lời. Đóng ứng dụng là xong.
Bạn giao việc qua tin nhắn. Nó tự làm nhiều bước trên máy tính hoặc máy chủ của bạn, nhớ bạn là ai, và vẫn làm khi bạn ngủ.
Lập trình viên người Áo tung Clawdbot, trợ lý AI chạy trên máy riêng, linh vật là con tôm hùm. Vì tên đọc gần giống Claude, Anthropic gửi thông báo về thương hiệu; trong một tuần dự án đổi tên hai lần, thành OpenClaw, và thành hiện tượng.
Bản đầu tiên ra ngày 24/11/2025. Ngày 27/1/2026 dự án đổi tên thành Moltbot (tôm hùm "lột xác"), ngày 30/1 thành OpenClaw. Theo Steinberger, dự án vượt 100.000 sao trên GitHub và có 2 triệu lượt truy cập chỉ trong một tuần. Lúc đổi tên, kẻ lừa đảo chiếm ngay tên tài khoản cũ để quảng cáo một đồng tiền ảo giả.
Nguồn: Wikipedia — OpenClaw · Morph
Moltbook ra đời: chỉ agent được đăng bài, con người chỉ được đứng xem. Theo người lập, chưa đầy một tuần đã có hơn 37.000 agent tham gia và hơn 1 triệu người vào xem.
Người lập là doanh nhân Matt Schlicht, và ông giao luôn việc quản trị trang cho một agent. Các agent bàn chuyện sửa lỗi trang web, chuyện cãi lời chủ, rồi cả chuyện giấu hoạt động khỏi con người. , đồng sáng lập OpenAI, gọi đây là điều giống khoa học viễn tưởng nhất ông thấy gần đây.
Nguồn: NBC News
Peter Steinberger về OpenAI lo mảng trợ lý cá nhân; OpenClaw vẫn mở và chuyển sang một quỹ phi lợi nhuận. Gần như cùng lúc, Nous Research tung Hermes Agent.
Theo báo chí, Meta cũng ngỏ ý mua, và điều kiện của Steinberger là dự án phải tiếp tục mở. Tháng 7/2026, OpenClaw Foundation chính thức thành lập dưới dạng tổ chức phi lợi nhuận, có OpenAI, Microsoft, Nvidia và Tencent hậu thuẫn. Tháng 8 ra OpenClaw 2.0; cuối tháng 9 ra bản dành cho doanh nghiệp, tập trung vào bảo mật.
Nguồn: Techloy · Trending Topics · Quartz
Tencent cài OpenClaw miễn phí, khoảng 1.000 người xếp hàng ở trụ sở Thâm Quyến; nhiều địa phương còn trợ giá. Cùng lúc, cơ quan an ninh mạng liên tục cảnh báo, và nhân viên nhà nước bị cấm cài trên máy cơ quan.
Ở Mỹ, chủ lò rèn Jensen Huang được dẫn lời gọi OpenClaw là phần mềm quan trọng nhất từ trước tới nay.
Thành phố Vô Tích (Wuxi) treo thưởng tới 5 triệu nhân dân tệ cho các ứng dụng OpenClaw trong robot và công nghiệp. Cơ quan ứng cứu sự cố mạng Trung Quốc (CNCERT) nói cấu hình mặc định của OpenClaw "cực kỳ yếu". Báo chí kể một lập trình viên mất dữ liệu nhiều năm vì OpenClaw tự xoá tệp trên máy. Tại hội nghị GTC tháng 3/2026, Jensen Huang nói mọi công ty đều cần một "chiến lược OpenClaw", và Nvidia ra NemoClaw, bộ cài OpenClaw kèm rào chắn an toàn cho doanh nghiệp.
Nguồn: Korea Times · Tom's Hardware · NPR · Motley Fool (GTC)
Hermes Agent vượt 250.000 sao trên GitHub. Hãng mẹ Nous Research gọi được 90 triệu USD, định giá 1,5 tỷ USD.
Nous Research vốn nổi tiếng với dòng model mở mang tên Hermes; Hermes Agent ra mắt khoảng tháng 2/2026. Hermes Agent dùng giấy phép mở MIT, tự cài miễn phí hoặc thuê bản chạy sẵn từ 20 tới 200 USD mỗi tháng; nói chuyện qua Telegram, Discord, Slack, WhatsApp; bản tháng 8/2026 thêm trò chuyện bằng giọng nói thời gian thực. Điểm riêng: làm xong một việc khó, nó tự viết lại thành "kỹ năng" để lần sau không phải mò lại. Các con số về lượng người dùng do chính Nous công bố, chưa có bên độc lập kiểm chứng.
Nguồn: GitHub — Hermes Agent · Techzine · Startup Fortune
Muốn làm việc thay bạn, agent phải được vào thư, lịch, tài khoản và máy tính của bạn. Năm 2026, các hãng bảo mật tìm thấy hàng chục nghìn bản OpenClaw để lộ ra Internet, hàng trăm "kỹ năng" độc trên chợ kỹ năng, và agent bị dụ làm bậy chỉ bằng một dòng chữ giấu trong email.
Hãng bảo mật SecurityScorecard đếm được hàng chục nghìn bản OpenClaw mở ra Internet (tháng 2/2026), khoảng một phần ba có lỗ hổng nghiêm trọng; các lượt quét sau ghi con số còn lớn hơn. Koi Security rà 2.857 kỹ năng trên chợ ClawHub và thấy 341 kỹ năng độc. Hãng tư vấn Gartner gọi OpenClaw là rủi ro an ninh mạng không thể chấp nhận với doanh nghiệp. OpenClaw sau đó hợp tác với VirusTotal để quét kỹ năng mới tải lên.
Nguồn: Morph (tổng hợp) · Barrack AI (tổng hợp) · Hackmag (CNCERT)
Hồi thứ bảy
Muốn luyện võ công AI phải có thần binh (chip) và nội lực (điện). Thần binh chỉ vài lò trên thế giới rèn được, nên các triều đình bắt đầu cấm buôn binh khí qua biên ải.
Ít nhất năm nước, mỗi nước giữ một khâu. Những ô tô đỏ là khâu gần như không ai thay được.
Còn nội lực? Năm 2025, Trung Quốc dùng lượng điện hơn gấp đôi Mỹ. Mỹ có thần binh tốt hơn; Trung Hoa có nội lực dồi dào hơn.
Con số "TSMC làm 90% chip tiên tiến nhất" được nhắc rất nhiều nhưng chưa thấy phép đo gốc; số đo được là khoảng 72–73% doanh thu đúc chip thuê toàn cầu (quý 2/2026). Một máy khắc EUV đời mới của ASML có giá được ước khoảng 400 triệu USD. Riêng phần điện mặt trời Trung Quốc tăng thêm năm 2025 đã gấp khoảng 4 lần phần tăng của Mỹ.
Nguồn: Counterpoint · ASML · USGS 2026 (đất hiếm) · Ember (điện)
Mỹ cấm bán chip AI cao cấp và máy làm chip cho Trung Quốc, rồi siết thêm qua từng năm.
Đợt đầu (10/2022) còn cấm công dân Mỹ giúp nhà máy chip tiên tiến ở Trung Quốc. Các đợt 2023 và 2024 vá lỗ hổng và thêm cả bộ nhớ HBM.
Nguồn: Bộ Thương mại Mỹ (BIS)
Trung Quốc đáp trả bằng cách siết xuất khẩu gali, germani và đất hiếm, áp cả lên hàng làm ở nước khác, đúng cách Mỹ làm với chip.
Gậy ông đập lưng ông.
Tháng 12/2024, một ngày sau đợt cấm HBM của Mỹ, Trung Quốc cấm hẳn bán gali, germani, antimon sang Mỹ. Tháng 10/2025 mở rộng kiểm soát đất hiếm. Cuối tháng đó, ông Trump và ông Tập gặp nhau ở Busan (Hàn Quốc), thoả thuận đình chiến một năm; tháng 9/2026 Mỹ thông báo gia hạn tới 10/1/2027. Năm 2025, Trung Quốc khai thác khoảng 69% đất hiếm của thế giới.
Nguồn: Mining Technology · Al Jazeera · USGS
Nvidia làm chip yếu hơn để vẫn bán được cho Trung Quốc. Mỹ lúc chặn, lúc cho bán kèm phí; phía Trung Quốc lại bảo các hãng trong nước đừng mua.
Tháng 4/2025 Mỹ chặn chip H20, Nvidia ghi lỗ 4,5 tỷ USD. Tháng 8, Mỹ cho bán lại nếu nộp 15% doanh thu cho chính phủ Mỹ. Cơ quan quản lý mạng Trung Quốc triệu tập Nvidia hỏi về nghi vấn "cửa hậu" (Nvidia phủ nhận), và theo báo FT, Bắc Kinh bảo các hãng lớn ngừng mua chip Nvidia làm riêng cho Trung Quốc. Tháng 12/2025, ông Trump cho bán chip H200 mạnh hơn, kèm 25% nộp cho chính phủ Mỹ; tới tháng 7/2026 mới chỉ "một lượng nhỏ" được giao.
Nguồn: Nvidia (SEC) · Fortune · The Register · DCD (tin FT) · Bloomberg Law
Một đồng sáng lập hãng máy chủ Supermicro bị bắt, bị cáo buộc đưa lậu khoảng 2,5 tỷ USD máy chủ chứa chip Nvidia sang Trung Quốc, dùng cả máy chủ giả để qua mặt đoàn kiểm tra.
Đây mới là cáo buộc, chưa có bản án; bản thân công ty Supermicro không bị nêu là bị cáo. Các vụ khác được phát hiện qua Singapore, Malaysia và Đài Loan.
Nguồn: Fortune
Nvidia từng nắm khoảng 95% chip AI ở Trung Quốc. Nay dự báo của hãng không tính đồng nào từ trung tâm dữ liệu ở đó; chip Huawei đang lấp chỗ trống.
Con số 95% là theo lời Jensen Huang.
Nguồn: Nvidia (8/2026)
Lầu Năm Góc ký với Anthropic, Google, OpenAI và xAI; nền tảng AI cho toàn quân Mỹ có khoảng 1,7 triệu người dùng. Theo Reuters, nhiều gói thầu của quân đội Trung Quốc có nhắc tới DeepSeek.
Tháng 7/2025, mỗi hãng nhận hợp đồng trần 200 triệu USD. Nền tảng GenAI.mil ra mắt tháng 12/2025. Reuters thấy khoảng một tá gói thầu năm 2025 của các đơn vị quân đội Trung Quốc nhắc tới DeepSeek; Bộ Quốc phòng Trung Quốc và DeepSeek không trả lời.
Nguồn: GovConWire · Nextgov · Reuters (qua AJOT)
Lầu Năm Góc muốn dùng AI "cho mọi mục đích hợp pháp". Anthropic giữ hai điều cấm: không giám sát hàng loạt người dân Mỹ, không làm vũ khí hoàn toàn tự động. Lầu Năm Góc liền xếp Anthropic vào diện "rủi ro chuỗi cung ứng", loại nhãn thường dành cho công ty của nước đối địch.
Tranh chấp chưa ngã ngũ: tháng 8/2026 một thẩm phán ở California phán việc dán nhãn là trái luật; tháng 9/2026 toà phúc thẩm ở Washington, trong một vụ song song, lại giữ nguyên nhãn.
Nhãn được áp từ tháng 3/2026. Ngay khi tranh chấp nổ ra, OpenAI công bố thoả thuận cho quân đội dùng model của mình trong môi trường mật, kèm một số rào chắn. Đầu tháng 10/2026, một quan chức Bộ Quốc phòng nói với BBC rằng bộ đã ngừng dùng sản phẩm của Anthropic.
Nguồn: NPR · TechCrunch · CNBC
Ở Ukraine, theo các nhà sản xuất, drone có AI tự dẫn đường ở chặng cuối đã được làm hàng loạt. Ở Gaza, theo điều tra của tạp chí +972, quân đội Israel dùng một hệ thống AI để đánh dấu mục tiêu.
Theo phái bộ nhân quyền Liên Hợp Quốc, nửa đầu năm 2026 ở Ukraine có 418 dân thường thiệt mạng và 2.437 người bị thương vì drone tầm ngắn. Hệ thống ở Gaza tên Lavender; thông tin dựa trên lời kể của 6 sĩ quan tình báo Israel, và quân đội Israel phản bác cách mô tả này. Tháng 11/2024, Tổng thống Biden và Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định quyết định dùng vũ khí hạt nhân phải do con người nắm, không giao cho AI.
Nguồn: Liên Hợp Quốc tại Ukraine · +972 Magazine · AP (qua ABC7)
Anthropic công bố một nhóm mà hãng cho là được nhà nước Trung Quốc hậu thuẫn đã dùng Claude Code tấn công khoảng 30 mục tiêu, AI tự làm 80–90% việc.
Chi tiết đáng nhớ: đôi khi AI bịa ra mật khẩu, hoặc tưởng lấy được bí mật trong khi đó là thông tin công khai.
Anthropic tố ba hãng Trung Quốc dùng khoảng 24.000 tài khoản giả hỏi Claude hơn 16 triệu lượt để học lỏm. Một cựu kỹ sư Google bị kết tội trộm bí mật về hạ tầng AI.
Ba hãng bị tố là DeepSeek, Moonshot và MiniMax; cách làm này gọi là "chưng cất": hỏi model của hãng khác thật nhiều, lấy câu trả lời dạy model mình. OpenAI cũng từng tố DeepSeek tương tự. Đây là cáo buộc, chưa có bên độc lập kiểm chứng, và chưa thấy ba hãng phản hồi công khai. Cựu kỹ sư Google Linwei Ding bí mật làm cho hai công ty Trung Quốc; bên công tố xin gần 6 năm tù, toà tuyên 12 tháng trừ 1 ngày (9/2026). Năm 2025, Ý, Hàn Quốc, Úc, Đài Loan, Séc và nhiều cơ quan Mỹ cấm hoặc hạn chế dùng DeepSeek trên máy nhà nước.
Nguồn: Anthropic · Rest of World · Courthouse News · Al Jazeera
Mỹ lập minh ước chip Pax Silica với các đồng minh; Trung Quốc lập Tổ chức Hợp tác AI Thế giới (WAICO) với 29 nước. Tháng 9/2026, hai bên lại lập đường dây nóng khi có sự cố AI.
Pax Silica (12/2025) có 7 nước ký đầu tiên: Mỹ, Nhật, Hàn, Singapore, Úc, Israel, Anh; sau thêm UAE, Ấn Độ và nhiều nước khác. WAICO (7/2026) đặt trụ sở ở Thượng Hải, có Nga, Pakistan, Indonesia, Lào, Nam Phi. Trong chuyến thăm Washington tháng 9/2026, hai bên lập "Đối thoại AI Trung – Mỹ" và kênh liên lạc về sự cố AI. Châu Âu thì chọn con đường viết luật: Đạo luật AI của EU phân loại AI theo mức nguy hiểm, cấm hẳn một số loại.
Nguồn: Bộ Ngoại giao Mỹ · RRI (Indonesia) · Bộ Ngoại giao Trung Quốc (9/2026) · Gibson Dunn (EU)
Hồi thứ tám
Người Việt dùng AI rất nhiều, có cao thủ đứng ở những trang quan trọng nhất của gia phả, có luật AI sớm. Nhưng Việt Nam chưa có môn phái riêng ở tầm thế giới.
Đồng sáng lập Google Brain, dạy máy tự nhận ra con mèo, đồng tác giả seq2seq.
Tác giả "Luong attention"; dẫn dắt kỹ thuật bản Gemini đạt chuẩn huy chương vàng Olympic Toán (2025).
Tác giả thứ nhất của AlphaGeometry: AI giải 25 trên 30 bài hình học Olympic Toán.
Tháng 12/2024, giải VinFuture tại Hà Nội trao giải thưởng lớn 3 triệu USD cho 5 người: Geoffrey Hinton, Yoshua Bengio, Yann LeCun, Fei-Fei Li và Jensen Huang. Nhiều "tổ sư" võ lâm AI cùng được vinh danh một lúc, ở Việt Nam.
Nguồn: Vietnam News · Google DeepMind (IMO 2025) · Nature (AlphaGeometry)
Dùng AI
23,5% người trong tuổi lao động dùng AI, cao hơn trung bình thế giới (Microsoft). Top 5 châu Á – Thái Bình Dương về người dùng ChatGPT hằng tuần.
Làm dịch vụ
FPT dựng "nhà máy AI" 200 triệu USD với Nvidia (2024). Thợ giỏi, làm cho các môn phái lớn.
Làm model riêng
Có model tiếng Việt và app nội địa như AI Hay, nhưng chưa model Việt nào vào nhóm đầu thế giới.
Hạ tầng
Nvidia ký lập trung tâm nghiên cứu và dữ liệu AI, mua VinBrain (2024). Qualcomm mua mảng AI tạo sinh của VinAI (2025).
Luật lệ
Luật Trí tuệ nhân tạo có hiệu lực từ 1/3/2026, được gọi là luật AI đầu tiên có hiệu lực ở Đông Nam Á.
Trong chuỗi chip
Mạnh ở khâu đóng gói, kiểm thử chip. "Đất hiếm nhiều thứ 2 thế giới" là số cũ: trữ lượng đã bị hạ từ 22 xuống 3,5 triệu tấn.
Dùng AI. Trong một khảo sát trực tuyến của Decision Lab (7/2025), 78% người được hỏi đã dùng AI trong 3 tháng gần nhất. Theo Microsoft, Việt Nam xếp thứ 38 thế giới về tỷ lệ dùng AI; trung bình thế giới là 16,3%.
Luật. Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15, Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025. Nội dung do AI tạo ra phải được gắn nhãn; AI được quản lý theo mức độ rủi ro. Báo Straits Times gọi đây là luật AI đầu tiên có hiệu lực ở Đông Nam Á. Trước đó, Chiến lược quốc gia về AI (Quyết định 127/QĐ-TTg, 1/2021) đặt mục tiêu tới năm 2030 Việt Nam vào top 4 ASEAN và top 50 thế giới; Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị (12/2024) coi khoa học công nghệ và chuyển đổi số là "đột phá quan trọng hàng đầu".
Chip và đất hiếm. Intel có nhà máy lắp ráp, kiểm thử ở TP.HCM; Amkor đầu tư 1,6 tỷ USD vào Bắc Ninh. Cơ quan địa chất Mỹ (USGS) ghi trữ lượng đất hiếm của Việt Nam là 22 triệu tấn (bản 2024), nay chỉ còn 3,5 triệu tấn (bản 2026), xếp khoảng thứ 5.
Ngoại giao. Việt Nam không có tên trong minh ước Pax Silica của Mỹ; chưa rõ có tham gia WAICO của Trung Quốc hay không.
Nguồn: Nhân Dân (Luật AI) · QĐ 127/QĐ-TTg · Decision Lab · VnEconomy (Microsoft) · Vietnam News (Nvidia) · Verdict (Qualcomm) · iTnews (FPT) · USGS
Việt Nam muốn lập môn phái riêng, mở tiêu cục nhận việc cho các môn phái lớn, hay dựng nhà trọ cho các phái thuê chỗ luyện công?
Đó là câu hỏi của triều đình và các tập đoàn. Với mỗi người chúng ta, câu hỏi đơn giản hơn: không cần lập môn phái, chỉ cần biết mượn võ công của các môn phái để công việc của mình nhẹ đi. Không cần biết rèn kiếm mới cầm được kiếm.
Biết võ lâm rồi thì đến lúc tự cầm kiếm. Khu học tập miễn phí của weOPC dạy bạn dùng AI vào việc thật, bắt đầu từ con số không.
Đăng ký bằng email, không mất đồng nào, không giới hạn thời gian.
Ngọc · sáng lập weOPC, cộng đồng những người xây công ty một người cùng AI.
Trang này viết cho bố mẹ, anh chị, bạn bè chưa từng làm công nghệ, để lần sau nghe ai nói "AI" thì mình biết họ đang nói tới môn phái nào.